نوشتن در سایه

ساینا مقصودی
1399/08/17

سایه‌نویسی به عمل نوشتن به‌جای دیگری گفته می‌شود. در ادبیات فارسی «کتابت» جایگاهی شبیه سایه‌نویسی داشته است. با این تفاوت که در سایه‌نویسی شما همچون سایه‌ای نام و اعتبارتان را در سایه نگاه می‌دارید.

 

سایه‌نویسی چیست؟

«سایه‌نویسی» که معادل فارسی «GhostWriting» است، جلوه بیشتری در جهان غرب داشته است. متون زیادی برای ریشه‌یابی سایه‌نویسی در جهان شرق در دسترس نیست، اما جلوتر به شیوه‌های مشابه آن پرداخته خواهد شد. بسیاری بر این عقیده‌اند که سایه‌نویسی و سابقه آن در بریتانیا به سنت ثبتِ همه‌چیز بریتانیایی‌ها برمی‌گردد. یکی از این سنت‌ها نوشتن شجره‌نامه‌های عریض و طویل خاندان‌های اشرافی است.

تنها نگاه اجمالی به گزارشی که گاردین در سال۲۰۱۳‌(۱۳۹۳) از آمار زندگینامه‌هایی که در بریتانیا منتشر کرده است نشان می‌دهد که از سال ۲۰۰۱ تا ۲۰۱۳، هر عنوان از کتاب‌های زندگینامه میانگین ۲۲۳‌هزار کپی فروخته است. تنها دو عنوان از این زندگینامه‌ها در این بازه موفق به فروش ۹.۵‌میلیون پوند و ۵.۵‌میلیون پوند شده است. فروش کتاب‌های زندگینامه در ایالات‌متحده نیز از سهم بالایی برخوردار است. وبسایت استتیستیکا سهم این کتاب‌ها از بازار فروش را ۹.۸‌درصد تخمین زده است. کتاب‌های زندگینامه بخش اعظمی از تعداد کتاب‌های پرفروش سال را به خود اختصاص می‌دهند. اما آیا همه شخصیت‌های بزرگ خود به نوشتن زندگینامه‌ها و سخنرانی‌ها و حتی گاهی پست‌های شبکه اجتماعی‌های خودشان مشغول‌اند؟ پاسخ ساده این است که خیر. بسیاری از این متون توسط سایه‌نویسان برایشان نوشته می‌شود. گاهی اوقات نام سایه‌نویس به‌عنوان ویراستار و یا در لیست کسانی که از آنان تشکر می‌شود قید می‌شود، اما فرض بر این است که هیچ نامی از سایه‌نویس در هیچ کجای کتاب نیاید. در مورد سخنرانی، ترانه‌نویسی، پست‌نویسی برای شبکه‌های اجتماعی نیز عموما نامی از سایه‌نویس در جایی قید نمی‌شود.

ممکن است کسی ایده‌ای برای نوشتن اثری داشته باشد، اما زمان یا مهارت‌های کافی برای تبدیل آن به نوشتاری جذاب را نداشته باشد. نویسنده‌هایی که شغل آزاد دارند ممکن است، بتوانند در ازای پرداخت هزینه‌ای که متناسب با حجم و کیفیت کار خواهد بود، ایده‌ شما را تبدیل به نوشتار کنند. اما سایه‌نویسی، انواع متفاوتی دارد و بهتر است بدانید که کدام شیوه از سایه‌نویسی به کار شما می‌آید.

چهار گونه سایه‌نویسی

سایه‌نویسی برای موضوعاتی فراتر از خاطرات سلبریتی‌ها هم کاربرد دارد، بعضا سایه‌نویسان برای مدت طولانی‌ای به استخدام مشتری‌هایشان درمی‌آیند، تا شیوه نگارش آثاری که ممکن است ادامه‌دار باشد، به‌صورت یکسانی ادامه پیدا کند، و رسم‌الخط آن حفظ شود.

۱کتاب‌های ناداستان: هر کتابی که موضوعی غیرداستانی داشته باشد. ممکن است به اقتصاد، فایننس، شیوه‌های چرخاندن رستوران، کشاورزی و... ربط داشته باشد، که به احتمال زیاد سایه‌نویسی متخصص را می‌طلبد.

۲سخنرانی‌ها: بعضی از افراد مشهور ممکن است نویسندگانی داشته باشند که هر کلامی را که در تلویزیون یا در جمع شنونده‌ها می‌گویند، برای آن‌ها نوشته باشد. بعضی‌ها هم ممکن است فردی را به استخدام دربیاورند که برایشان یک متن کوتاه بنویسد تا در مراسمی که قرار است، سخنرانی کوتاهی کند، بگویند. فارغ از دلیل استخدام سایه‌نویس، ممکن است افراد سایه‌نویس‌ها را استخدام کنند تا متونی را برای سخنرانی‌های کوتاه و بلند آن‌ها بنویسد.

۳محتویات شبکه: به‌روزرسانی وبلاگ و پست‌های شبکه اجتماعی هم می‌تواند به سایه‌نویسان معوق شود. مشخصا کسانی که وب‌سایت‌هایی مربوط به بیزنس‌های شیوه‌ زندگی دارند می‌توانند کار انتشار پست‌هایشان را به سایه‌نویسان بسپارند و زمان خودشان را صرف گسترش‌ دادن برند کنند. اینفلوئنسرها ممکن است دیگرانی را استخدام کنند که کپشن پست‌هایشان را بنویسد، البته اگر نویسندگی جز مهارت‌هایشان نباشد. سایه‌نویسان معمولا می‌دانند که تولید چه محتوایی به SEO سایت‌ها کمک می‌کنند، و می‌دانند که باید موضوعات را بسته به موجی که در شبکه‌های اجتماعی به راه افتاده است چگونه رهبری کنند، و در نتیجه به گسترش مخاطبان شما کمک می‌کنند.

۴. پروپوزال کتاب: سایه‌نویسی پروپوزالِ کتاب برای کمک به نویسنده برای بالا بردن فروش کتاب، یکی از معمول‌ترین کارهایی است که سایه‌نویسان انجام می‌دهند. نویسندگان نوپا ممکن است از تجربه و مشاوره سایه‌نویسان برای ارائه محتویات کتاب‌شان به انتشارات‌ معروف و یا محفل‌های مرتبط با چاپ کمک بگیرند. در دنیای انتشارات شما نیاز دارید تا کتاب‌تان را به صورتی ارائه دهید که منحصربه‌فرد به نظر برسد، و بخش‌هایی از کتاب را ارائه دهید که صدای بلندتری از بین دیگر محصولات فرهنگی به خود اختصاص دهد. و این کاری است که یک سایه‌نویس کهنه‌کار به‌خوبی از پس آن برمی‌آید.

تفاوت سایه‌نویسی با مؤلف همکار

سایه‌نویسی و همکاری در تألیف دو فرم متفاوت از نوشتن است. سایه‌نویسی می‌تواند اثر اصلی شما را ارتقا داده، و به درجه بالای ادبی برساند، یا برای شما ساختاری تعبیه کند که پروژه جدیدتان را روی آن بسازید. البته این را هم مدنظر داشته باشید که سایه‌نویسی معمولا با همراهی و راهنمایی مشتری/مؤلف انجام می‌شود. اما زمانی که شما با نویسنده/همکار شروع به کار می‌کنید و همپای یکدیگر کار نوشتن را پیش می‌برید، و برای رسیدن به ایده‌ها با یکدیگر بر سر موضوعات فکر می‌کنید، در‌واقع شما و نویسنده‌ دیگر در حال همکاری برای تألیف کتاب هستید. در نتیجه نویسنده همکارتان، مؤلف همکار شما خواهد بود.

از سیاستمداران بزرگ، تا اشخاص فرهنگی و صنعت‌وران و بسیاری از افراد عادی سایه‌نویسان را به استخدام خودشان درمی‌آورند تا محتویاتی که خودشان زمان یا مهارت کافی را برای به نگارشِ آن‌ها ندارند، به تحریر در بیاید. داستان‌های جالب بسیاری از حواشی سایه‌نویسی برای افراد مشهور منتشر شده است که در این بخش قصد داریم به ابعاد مختلف این شیوه از نوشتن، و حواشی جالب آن بپردازیم و به مرور مطالبی در این زمینه منتشر کنیم.


سایه‌نویسی سایه‌نویس Ghostwriting ساینا مقصودی

دیگر مطالب سایه‌نویسی

اسم مستعارها وجود خارجی ندارند!

بخش دوم:

در بخش قبلی به نقش واسط موسسات بسته‌بندی و سایه‌نویسان اشاره کردیم. این بخش که ادامه مقاله پیشین است، به توضیح بیشتر این بنگاه‌ها در بازار کتاب نوجوانان در غرب می‌پردازد.


سایه‌نویسی در ادبیات نوجوانان

علاوه بر سری کتاب‌های نانسی درو (Nancy Drew) تقریبا تمام کتاب‌های ژانر وحشت نوجوانان توسط سایه‌نویسان نوشته شده است. البته علت این امر مدل کسب و کار موفقی است که امکان گسترش حوزه‌ کاری را به سایه‌نویسی داده است.


کتاب زندگی

آیا تنها افراد مشهور می‌توانند کتاب‌های زندگینامه‌شان را سایه‌نویسی کنند؟ با فراگیرتر شدن خدمات سایه‌نویسی در جهان غرب، امکان ثبت روایت زندگی از انحصار افراد خاص درآمده است، و امروزه بسیار از فرزندان تنها برای ثبت گنجینه‌ خانوادگی‌شان بیش از پیش به ثبت تاریخچه‌ والدین‌شان علاقه نشان می‌دهند. در این مطلب به طور خلاصه به چند نمونه از این تجارب پرداخته شده است.


ما باید از خاطرات پاسداری کنیم

دوری و فاصله افتادن میان انسان‌ها به‌خصوص اعضای خانواده‌ها از تلخ‌ترین تبعاتِ همه‌گیری ویروس کرونا و شیوع آن در سرتاسر جهان است. کووید 19 نه‌تنها هراس جمعی به بار آورد، موجب دوری فرزندان از پدران و مادران و دیگر افراد مسن خانواده شد که بیش از دیگران در معرضِ ابتلا بودند. این فاصله بسیاری از فرزندان را به مرور خاطرات واداشت و بسیاری هم سراغ آلبوم‌های خانوادگی و شجره و سوابق خانواده خود رفتند و به مرور گذشته نشستند. در این میان به دلیل اعلام قرنطینه و اعمال محدودیت‌ها حیاتِ اقتصادی جامعه به خطر افتد و بسیاری از شرکت‌ها ناگزیر به تعدیل نیروهاشان شدند و بسیاری شغل خود را از دست دادند. اما در این میان جالب است یکی از مشاغلی که چندان هم شناخته‌شده نیست رونق پیدا کرده است. به دلیل رجوع افراد به خاطرات و درک اهمیت خانواده در دوری از پدران و مادران، بسیاری به فکر افتادند تا خاطرات آنان را ثبت کنند و از این‌رو شغلِ سایه‌نویسی در برخی از کشورها رونق گرفت. گاردین در مطلبی ضمن اشاره به افزایش تقاضا برای نوشته‌شدن زندگینامه، به ایده ثبت زندگی‌ها می‌پردازد چراکه زندگی پیش‌بینی‌ناپذیرتر از قبل شده و باید از خاطرات پاسداری کرد.


۶ فرد مشهوری که کتاب‌هایشان سایه‌نویسی شده

اگر اخبار افراد مشهور را دنبال کرده باشید، با بحث‌های حول محور کتاب‌هایی که نوشته‌اند هم آشنا هستید. هر از چندگاهی این سوال پیش می‌آید که آیا مثلا واقعا پاریس هیلتون کتابی که منتشر کرده است را خودش نوشته است؟ یا جی اف کی در زمان سناتوری، کی زمان این را پیدا کرد که کتابی را بنویسد و منتشر کند؟ نوشتن کتاب خاطرات کار بسیار زمان‌بری است، اما فارغ از مسئله زمان مهارت نوشتن هم چیزی نیست که با آن به دنیا بیاییم. نوشتن کتاب خاطراتی که بتواند بخش قابل توجهی از بازار را به خود تخصیص دهد، نیاز به نویسندگان زبردستی دارد.


سایه‌نویسی و فرهنگ زندگی‌نامه‌نویسی سیاستمداران

در بهار ۱۹۴۹ النور روزولت به همراه دست‌نویس بخش دوم خاطراتش سراغ ویراستارهایش در مرکز خاطرات‌نویسی برای بانوان رفت - این بخش از خاطراتش در مورد سال‌های اقامتش در کاخ سفید بود- جوابی که به او دادند این بود «بسیار متن عجولانه‌ای بود انگار که هنگام پا زدن روی دوچرخه در مسیر آتش‌گرفته‌ای نوشته شده باشد.» ویراستارها از روزولت خواستند تا دست‌نوشته را به کمک یک سایه‌نویس بازنویسی کند. اما روزولت نپذیرفت «آن‌وقت احساس می‌کنم کتاب مال من نیست.» در نهایت روزولت یک قرارداد صد‌و‌پنجاه هزار دلاری برای فروش کتاب با یک ناشر معتبر امضا کرد و کتاب «آن‌چه به یاد دارم» کتاب پرفروشی در گیشه‌ها شد و در قلب و روح زنان خانه‌دار آمریکایی جای گرفت.


ارتش سایه‌ها

سایه‌ها نیروهای زودگذری هستند که در پشت بزرگ‌ترین هیجانات دنیای نشر جای گرفته‌اند. اخیرا با مطالعه صفحات ادبی، هیچ بعید نیست این تصور شکل بگیرد که این ارتش شبح‌گونه رو به افزایش است.