نوشتن در سایه

ساینا مقصودی
1399/08/17

سایه‌نویسی به عمل نوشتن به‌جای دیگری گفته می‌شود. در ادبیات فارسی «کتابت» جایگاهی شبیه سایه‌نویسی داشته است. با این تفاوت که در سایه‌نویسی شما همچون سایه‌ای نام و اعتبارتان را در سایه نگاه می‌دارید.

 

سایه‌نویسی چیست؟

«سایه‌نویسی» که معادل فارسی «GhostWriting» است، جلوه بیشتری در جهان غرب داشته است. متون زیادی برای ریشه‌یابی سایه‌نویسی در جهان شرق در دسترس نیست، اما جلوتر به شیوه‌های مشابه آن پرداخته خواهد شد. بسیاری بر این عقیده‌اند که سایه‌نویسی و سابقه آن در بریتانیا به سنت ثبتِ همه‌چیز بریتانیایی‌ها برمی‌گردد. یکی از این سنت‌ها نوشتن شجره‌نامه‌های عریض و طویل خاندان‌های اشرافی است.

تنها نگاه اجمالی به گزارشی که گاردین در سال۲۰۱۳‌(۱۳۹۳) از آمار زندگینامه‌هایی که در بریتانیا منتشر کرده است نشان می‌دهد که از سال ۲۰۰۱ تا ۲۰۱۳، هر عنوان از کتاب‌های زندگینامه میانگین ۲۲۳‌هزار کپی فروخته است. تنها دو عنوان از این زندگینامه‌ها در این بازه موفق به فروش ۹.۵‌میلیون پوند و ۵.۵‌میلیون پوند شده است. فروش کتاب‌های زندگینامه در ایالات‌متحده نیز از سهم بالایی برخوردار است. وبسایت استتیستیکا سهم این کتاب‌ها از بازار فروش را ۹.۸‌درصد تخمین زده است. کتاب‌های زندگینامه بخش اعظمی از تعداد کتاب‌های پرفروش سال را به خود اختصاص می‌دهند. اما آیا همه شخصیت‌های بزرگ خود به نوشتن زندگینامه‌ها و سخنرانی‌ها و حتی گاهی پست‌های شبکه اجتماعی‌های خودشان مشغول‌اند؟ پاسخ ساده این است که خیر. بسیاری از این متون توسط سایه‌نویسان برایشان نوشته می‌شود. گاهی اوقات نام سایه‌نویس به‌عنوان ویراستار و یا در لیست کسانی که از آنان تشکر می‌شود قید می‌شود، اما فرض بر این است که هیچ نامی از سایه‌نویس در هیچ کجای کتاب نیاید. در مورد سخنرانی، ترانه‌نویسی، پست‌نویسی برای شبکه‌های اجتماعی نیز عموما نامی از سایه‌نویس در جایی قید نمی‌شود.

ممکن است کسی ایده‌ای برای نوشتن اثری داشته باشد، اما زمان یا مهارت‌های کافی برای تبدیل آن به نوشتاری جذاب را نداشته باشد. نویسنده‌هایی که شغل آزاد دارند ممکن است، بتوانند در ازای پرداخت هزینه‌ای که متناسب با حجم و کیفیت کار خواهد بود، ایده‌ شما را تبدیل به نوشتار کنند. اما سایه‌نویسی، انواع متفاوتی دارد و بهتر است بدانید که کدام شیوه از سایه‌نویسی به کار شما می‌آید.

چهار گونه سایه‌نویسی

سایه‌نویسی برای موضوعاتی فراتر از خاطرات سلبریتی‌ها هم کاربرد دارد، بعضا سایه‌نویسان برای مدت طولانی‌ای به استخدام مشتری‌هایشان درمی‌آیند، تا شیوه نگارش آثاری که ممکن است ادامه‌دار باشد، به‌صورت یکسانی ادامه پیدا کند، و رسم‌الخط آن حفظ شود.

۱کتاب‌های ناداستان: هر کتابی که موضوعی غیرداستانی داشته باشد. ممکن است به اقتصاد، فایننس، شیوه‌های چرخاندن رستوران، کشاورزی و... ربط داشته باشد، که به احتمال زیاد سایه‌نویسی متخصص را می‌طلبد.

۲سخنرانی‌ها: بعضی از افراد مشهور ممکن است نویسندگانی داشته باشند که هر کلامی را که در تلویزیون یا در جمع شنونده‌ها می‌گویند، برای آن‌ها نوشته باشد. بعضی‌ها هم ممکن است فردی را به استخدام دربیاورند که برایشان یک متن کوتاه بنویسد تا در مراسمی که قرار است، سخنرانی کوتاهی کند، بگویند. فارغ از دلیل استخدام سایه‌نویس، ممکن است افراد سایه‌نویس‌ها را استخدام کنند تا متونی را برای سخنرانی‌های کوتاه و بلند آن‌ها بنویسد.

۳محتویات شبکه: به‌روزرسانی وبلاگ و پست‌های شبکه اجتماعی هم می‌تواند به سایه‌نویسان معوق شود. مشخصا کسانی که وب‌سایت‌هایی مربوط به بیزنس‌های شیوه‌ زندگی دارند می‌توانند کار انتشار پست‌هایشان را به سایه‌نویسان بسپارند و زمان خودشان را صرف گسترش‌ دادن برند کنند. اینفلوئنسرها ممکن است دیگرانی را استخدام کنند که کپشن پست‌هایشان را بنویسد، البته اگر نویسندگی جز مهارت‌هایشان نباشد. سایه‌نویسان معمولا می‌دانند که تولید چه محتوایی به SEO سایت‌ها کمک می‌کنند، و می‌دانند که باید موضوعات را بسته به موجی که در شبکه‌های اجتماعی به راه افتاده است چگونه رهبری کنند، و در نتیجه به گسترش مخاطبان شما کمک می‌کنند.

۴. پروپوزال کتاب: سایه‌نویسی پروپوزالِ کتاب برای کمک به نویسنده برای بالا بردن فروش کتاب، یکی از معمول‌ترین کارهایی است که سایه‌نویسان انجام می‌دهند. نویسندگان نوپا ممکن است از تجربه و مشاوره سایه‌نویسان برای ارائه محتویات کتاب‌شان به انتشارات‌ معروف و یا محفل‌های مرتبط با چاپ کمک بگیرند. در دنیای انتشارات شما نیاز دارید تا کتاب‌تان را به صورتی ارائه دهید که منحصربه‌فرد به نظر برسد، و بخش‌هایی از کتاب را ارائه دهید که صدای بلندتری از بین دیگر محصولات فرهنگی به خود اختصاص دهد. و این کاری است که یک سایه‌نویس کهنه‌کار به‌خوبی از پس آن برمی‌آید.

تفاوت سایه‌نویسی با مؤلف همکار

سایه‌نویسی و همکاری در تألیف دو فرم متفاوت از نوشتن است. سایه‌نویسی می‌تواند اثر اصلی شما را ارتقا داده، و به درجه بالای ادبی برساند، یا برای شما ساختاری تعبیه کند که پروژه جدیدتان را روی آن بسازید. البته این را هم مدنظر داشته باشید که سایه‌نویسی معمولا با همراهی و راهنمایی مشتری/مؤلف انجام می‌شود. اما زمانی که شما با نویسنده/همکار شروع به کار می‌کنید و همپای یکدیگر کار نوشتن را پیش می‌برید، و برای رسیدن به ایده‌ها با یکدیگر بر سر موضوعات فکر می‌کنید، در‌واقع شما و نویسنده‌ دیگر در حال همکاری برای تألیف کتاب هستید. در نتیجه نویسنده همکارتان، مؤلف همکار شما خواهد بود.

از سیاستمداران بزرگ، تا اشخاص فرهنگی و صنعت‌وران و بسیاری از افراد عادی سایه‌نویسان را به استخدام خودشان درمی‌آورند تا محتویاتی که خودشان زمان یا مهارت کافی را برای به نگارشِ آن‌ها ندارند، به تحریر در بیاید. داستان‌های جالب بسیاری از حواشی سایه‌نویسی برای افراد مشهور منتشر شده است که در این بخش قصد داریم به ابعاد مختلف این شیوه از نوشتن، و حواشی جالب آن بپردازیم و به مرور مطالبی در این زمینه منتشر کنیم.


سایه‌نویسی سایه‌نویس Ghostwriting ساینا مقصودی

دیگر مطالب سایه‌نویسی

معجزه روایت خاطرات

خاطرات انسان‌های معمولی تأثیر نامتعارفی در تاریخ دارد. در بستری که دولت‌ها و حکومت‌ها به دنبال ارائه‌ تصویر همگون از جامعه‌اند، و رسانه‌های مختلف با سیاست‌گذاری‌های گوناگون با ولع سیری‌ناپذیری با روایت وقایع آن را از آنِ خود می‌کنند تاریخ‌نگاری خرد، می‌تواند همچون مانعی در برابر جریان مسلط تاریخ‌نگاری عمل کند.


سایه‌نویسان، حیات پس از مرگ به نویسندگان هدیه می‌دهند

 بسیاری ادامه‌دار شدن انتشار تولیدات نویسندگان پس از مرگشان را چیزی ترسناک می‌دادند. اما ادامه‌دار شدن انتشار مجموعه کتاب‌ها توسط ناشران کار بسیار معمولی است. مؤلفان اکثر این مجموعه‌ها پس از مرگ نویسندگان هم سایه‌نویسان هستند. چراکه بسیاری از مجموعه‌ها تبدیل به بِرندهای موفقی برای ناشران شده‌اند و حالا حتی با از دست رفتن نویسنده‌ها هم باید ادامه پیدا کنند.


سندیکایی برای سایه‌نویسان

امروز یک می، روز جهانی کارگران است. معنای کلمه کارگر تحولات بسیاری در طول تاریخ داشته است. روز جهانی کارگر با معنای هم‌بستگی و تلاقی راه‌های بسیاری از آدم‌ها که دغدغه‌های معیشتی و سیاسی مشابه دارند گره خورده است. مفهومی که در دهه‌ اخیر بسیاری از کنش‌گران را به خود مشغول داشته، پدیده‌ای‌ است با نام کارگران یقه‌آبی قراردادی. (precarious workers) کارگرانی که در ازای مهارت ذهنی و به‌صورت پروژه‌ای مزد می‌گیرند. سایه‌نویسی در اکثر نقاط جهان، بخشی از این مفهوم است.


سایه‌نویسان و حق مالکیت معنوی

23 آوریل مصادف با سوم اردیبهشت ماه، روز جهانی کتاب و حق مالکیت معنوی است. این روز توسط یونسکو (سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی سازمان ملل متحد) نام‌گذاری شده است. در متن پیش‌رو به پیشینه‌ تاریخی این روز و اهمیت آن خواهیم پرداخت. ضمن این‌که نیم‌نگاهی به معنای فلسفه‌ حق مالکیت معنوی و اهمیت آن برای سایه‌نویسان خواهیم داشت.


راهنمای نوشتن زندگیِ قاتلان زنجیره‌ای!

دکتر آیشا اختر، یکی از نویسندگانی است که پا در دالانی ناشناخته با قاتلی زنجیره‌ای گذاشت تا بتواند برای بخشی از کتابش از مصاحبه با یکی از قاتل‌های زنجیره‌ای شناخته‌شده آمریکایی-کانادایی استفاده کند. متن پیش‌رو ترجمه‌ بخشی از تجربه این نویسنده در ساعات طولانی مصاحبه با کیت جسپرسن (Keith Hunter Jesperson) است.


از سایه‌نویسان بشنوید

«وکیل مدافع شیطان» شاید شناخته‌شده‌ترین اثر اندرو نیدرمن، تحت اسم خودش باشد که آن‌هم ممکن است به‌واسطه فیلمی که از روی این کتاب در سال ۱۹۹۷ ساخته شد، به شهرت رسیده باشد. فیلمی به کارگردانی تیلور هکفورد، و با بازی بازیگران مشهوری چون چارلیز استرون، آل‌ پاچینو و کیانو ریوز. نیدرمن به مدت بیست‌وشش سال سایه‌نویس مجموعه کتاب‌های ویرجینیا اندروز بود. تحت نظر نیدرمن کتاب‌های اندروز به ۹۵ کشور دنیا راه پیدا کرد و ژانر نویسندگی گوتیک اندروز در ادبیات جای خودش را پیدا کرد.


سایه‌نویسی در سایه مرگ

سایه‌نویسی یا نوشتن در سایه، برحسبِ نوع کار و بنا بر انگیزه‌ سایه‌نویس و مؤلف اصلی یا سفارش‌دهنده، انواع مختلفی دارد. نوعی از سایه‌نویسی وجود دارد که به‌ندرت درباره‌اش حرفی به میان می‌آید و آن همکاری سایه‌نویس یا مؤلف اصلی است که برخلافِ اغلب نمونه‌های دیگر بدون اختیار و اراده مؤلف یا نویسنده اصلی انجام می‌گیرد و دلیل آن چیزی نیست جز مرگِ نویسنده و حفظ میراث او به دستِ سایه‌نویسان و ویراستاران، که گاه به دلیل مخیر بودن بین چاپ یا از بین بردن آثار، و صرف زمان برای جمع‌آوری و سرهم کردنِ قطعات پراکنده دست‌نوشته‌ها و نوعی دست بُردن در اثر، جایگاهی فراتر از یک ویراستار یا ناشر پیدا می‌کنند و عملا به همکار نویسنده یا سایه‌نویس تبدیل می‌شوند.