نوشتن در سایه

ساینا مقصودی
1399/08/17

سایه‌نویسی به عمل نوشتن به‌جای دیگری گفته می‌شود. در ادبیات فارسی «کتابت» جایگاهی شبیه سایه‌نویسی داشته است. با این تفاوت که در سایه‌نویسی شما همچون سایه‌ای نام و اعتبارتان را در سایه نگاه می‌دارید.

 

سایه‌نویسی چیست؟

«سایه‌نویسی» که معادل فارسی «GhostWriting» است، جلوه بیشتری در جهان غرب داشته است. متون زیادی برای ریشه‌یابی سایه‌نویسی در جهان شرق در دسترس نیست، اما جلوتر به شیوه‌های مشابه آن پرداخته خواهد شد. بسیاری بر این عقیده‌اند که سایه‌نویسی و سابقه آن در بریتانیا به سنت ثبتِ همه‌چیز بریتانیایی‌ها برمی‌گردد. یکی از این سنت‌ها نوشتن شجره‌نامه‌های عریض و طویل خاندان‌های اشرافی است.

تنها نگاه اجمالی به گزارشی که گاردین در سال۲۰۱۳‌(۱۳۹۳) از آمار زندگینامه‌هایی که در بریتانیا منتشر کرده است نشان می‌دهد که از سال ۲۰۰۱ تا ۲۰۱۳، هر عنوان از کتاب‌های زندگینامه میانگین ۲۲۳‌هزار کپی فروخته است. تنها دو عنوان از این زندگینامه‌ها در این بازه موفق به فروش ۹.۵‌میلیون پوند و ۵.۵‌میلیون پوند شده است. فروش کتاب‌های زندگینامه در ایالات‌متحده نیز از سهم بالایی برخوردار است. وبسایت استتیستیکا سهم این کتاب‌ها از بازار فروش را ۹.۸‌درصد تخمین زده است. کتاب‌های زندگینامه بخش اعظمی از تعداد کتاب‌های پرفروش سال را به خود اختصاص می‌دهند. اما آیا همه شخصیت‌های بزرگ خود به نوشتن زندگینامه‌ها و سخنرانی‌ها و حتی گاهی پست‌های شبکه اجتماعی‌های خودشان مشغول‌اند؟ پاسخ ساده این است که خیر. بسیاری از این متون توسط سایه‌نویسان برایشان نوشته می‌شود. گاهی اوقات نام سایه‌نویس به‌عنوان ویراستار و یا در لیست کسانی که از آنان تشکر می‌شود قید می‌شود، اما فرض بر این است که هیچ نامی از سایه‌نویس در هیچ کجای کتاب نیاید. در مورد سخنرانی، ترانه‌نویسی، پست‌نویسی برای شبکه‌های اجتماعی نیز عموما نامی از سایه‌نویس در جایی قید نمی‌شود.

ممکن است کسی ایده‌ای برای نوشتن اثری داشته باشد، اما زمان یا مهارت‌های کافی برای تبدیل آن به نوشتاری جذاب را نداشته باشد. نویسنده‌هایی که شغل آزاد دارند ممکن است، بتوانند در ازای پرداخت هزینه‌ای که متناسب با حجم و کیفیت کار خواهد بود، ایده‌ شما را تبدیل به نوشتار کنند. اما سایه‌نویسی، انواع متفاوتی دارد و بهتر است بدانید که کدام شیوه از سایه‌نویسی به کار شما می‌آید.

چهار گونه سایه‌نویسی

سایه‌نویسی برای موضوعاتی فراتر از خاطرات سلبریتی‌ها هم کاربرد دارد، بعضا سایه‌نویسان برای مدت طولانی‌ای به استخدام مشتری‌هایشان درمی‌آیند، تا شیوه نگارش آثاری که ممکن است ادامه‌دار باشد، به‌صورت یکسانی ادامه پیدا کند، و رسم‌الخط آن حفظ شود.

۱کتاب‌های ناداستان: هر کتابی که موضوعی غیرداستانی داشته باشد. ممکن است به اقتصاد، فایننس، شیوه‌های چرخاندن رستوران، کشاورزی و... ربط داشته باشد، که به احتمال زیاد سایه‌نویسی متخصص را می‌طلبد.

۲سخنرانی‌ها: بعضی از افراد مشهور ممکن است نویسندگانی داشته باشند که هر کلامی را که در تلویزیون یا در جمع شنونده‌ها می‌گویند، برای آن‌ها نوشته باشد. بعضی‌ها هم ممکن است فردی را به استخدام دربیاورند که برایشان یک متن کوتاه بنویسد تا در مراسمی که قرار است، سخنرانی کوتاهی کند، بگویند. فارغ از دلیل استخدام سایه‌نویس، ممکن است افراد سایه‌نویس‌ها را استخدام کنند تا متونی را برای سخنرانی‌های کوتاه و بلند آن‌ها بنویسد.

۳محتویات شبکه: به‌روزرسانی وبلاگ و پست‌های شبکه اجتماعی هم می‌تواند به سایه‌نویسان معوق شود. مشخصا کسانی که وب‌سایت‌هایی مربوط به بیزنس‌های شیوه‌ زندگی دارند می‌توانند کار انتشار پست‌هایشان را به سایه‌نویسان بسپارند و زمان خودشان را صرف گسترش‌ دادن برند کنند. اینفلوئنسرها ممکن است دیگرانی را استخدام کنند که کپشن پست‌هایشان را بنویسد، البته اگر نویسندگی جز مهارت‌هایشان نباشد. سایه‌نویسان معمولا می‌دانند که تولید چه محتوایی به SEO سایت‌ها کمک می‌کنند، و می‌دانند که باید موضوعات را بسته به موجی که در شبکه‌های اجتماعی به راه افتاده است چگونه رهبری کنند، و در نتیجه به گسترش مخاطبان شما کمک می‌کنند.

۴. پروپوزال کتاب: سایه‌نویسی پروپوزالِ کتاب برای کمک به نویسنده برای بالا بردن فروش کتاب، یکی از معمول‌ترین کارهایی است که سایه‌نویسان انجام می‌دهند. نویسندگان نوپا ممکن است از تجربه و مشاوره سایه‌نویسان برای ارائه محتویات کتاب‌شان به انتشارات‌ معروف و یا محفل‌های مرتبط با چاپ کمک بگیرند. در دنیای انتشارات شما نیاز دارید تا کتاب‌تان را به صورتی ارائه دهید که منحصربه‌فرد به نظر برسد، و بخش‌هایی از کتاب را ارائه دهید که صدای بلندتری از بین دیگر محصولات فرهنگی به خود اختصاص دهد. و این کاری است که یک سایه‌نویس کهنه‌کار به‌خوبی از پس آن برمی‌آید.

تفاوت سایه‌نویسی با مؤلف همکار

سایه‌نویسی و همکاری در تألیف دو فرم متفاوت از نوشتن است. سایه‌نویسی می‌تواند اثر اصلی شما را ارتقا داده، و به درجه بالای ادبی برساند، یا برای شما ساختاری تعبیه کند که پروژه جدیدتان را روی آن بسازید. البته این را هم مدنظر داشته باشید که سایه‌نویسی معمولا با همراهی و راهنمایی مشتری/مؤلف انجام می‌شود. اما زمانی که شما با نویسنده/همکار شروع به کار می‌کنید و همپای یکدیگر کار نوشتن را پیش می‌برید، و برای رسیدن به ایده‌ها با یکدیگر بر سر موضوعات فکر می‌کنید، در‌واقع شما و نویسنده‌ دیگر در حال همکاری برای تألیف کتاب هستید. در نتیجه نویسنده همکارتان، مؤلف همکار شما خواهد بود.

از سیاستمداران بزرگ، تا اشخاص فرهنگی و صنعت‌وران و بسیاری از افراد عادی سایه‌نویسان را به استخدام خودشان درمی‌آورند تا محتویاتی که خودشان زمان یا مهارت کافی را برای به نگارشِ آن‌ها ندارند، به تحریر در بیاید. داستان‌های جالب بسیاری از حواشی سایه‌نویسی برای افراد مشهور منتشر شده است که در این بخش قصد داریم به ابعاد مختلف این شیوه از نوشتن، و حواشی جالب آن بپردازیم و به مرور مطالبی در این زمینه منتشر کنیم.


سایه‌نویسی سایه‌نویس Ghostwriting ساینا مقصودی

دیگر مطالب سایه‌نویسی

اشباح در ماشین‌

از همان زمان که به‌عنوان مردی جوان شروع به خواندن خاطرات چارلز دوگل کردم، نسبت به داستان‌هایی که سایه‌نویسی شده‌اند، احساس شیفتگی دارم. اگرچه این‌که نویسنده‌ی مشهور آندره مالرو در نوشتن این خاطرات با دوگل همکاری کرده ثابت نشده، اما من تصمیم گرفتم شایعات در رابطه با این همکاری را باور کنم، چرا‌ که این کتاب هم مثل برق‌گرفتگی روی خواننده تأثیر می‌گذارد و هم بسیار سرگرم‌کننده است، و دوگل به نظر هیچ‌کدام از این دو ویژگی را دارا نیست. با به تصویر کشیدن زندگیِ دوگل به‌عنوان شوالیه‌ای در ادبیات فرانسه، انگار که کتاب به شما می‌گوید: «من حواسم به دنیرو هست، شما برید دنبال کامارو».(جمله‌ی طنزآلود)


لباب‌الالباب

تذکره‌نویسی در ادبیات فارسی قدمت بسیاری دارد. نمونه‌های بسیار قدیمی‌ای از تذکره‌ها هستند که نابود شده‌اند و به دست ما نرسیده‌اند. اما لبا‌ب‌الالباب، نمونه‌ای بسیار قدیمی و درخشان از گردآوری مدخل‌هایی بر زندگی‌نامه‌های شعرا و یا به عبارتی سخنوران تا قرن هفتم هجری است. لباب‌الالباب، قدیمی‌ترین نسخه زندگی‌نامه‌نویسی شعرا در زبان فارسی است که زنده مانده و در دسترس است.


تبدیل تراژدی به کتاب خاطرات

زمانی که دست به قلم نوشتن کتاب خاطراتتان می‌شوید ممکن است ندانید که می‌خواهید عنوان کتاب را چه بگذارید و یا اصلاً به‌طور خلاصه بگوید که کتاب در مورد چیست؟ در حین نوشتن به این فکر می‌کنید که حالا چه‌طور زندگی‌تان را برای مخاطب توضیح دهید. همراه شدن با تجربه‌ مخاطب فرضی‌تان در طول نوشتنِ اثر بخشی مهم از آن می‌شود. چه‌طور می‌شود اتفاقات زندگی را تبدیل به یک پیغام ساده کرد؟ این سؤال بسیار مهمی است و جواب دادن به آن شما را راهی سفری برای شناخت خودتان می‌کند.


سایه‌نویسی جنایت

در مطالب گذشته‌ ستونِ سایه‌نویسی، به تجربه‌ سایه‌نویسان در نوشتن خاطراتِ قاتلان زنجیره‌ای اشاره‌ کرده‌ایم. در این یادداشت، لیزا پولیتزر، یکی از مشهورترین سایه‌نویسانِ حوزه جنایی را معرفی خواهیم کرد.


اهمیت خاطرات در تاریخ

در این مقاله نگاه مختصری به ارتباط بین خاطرات و فهم ما از تاریخ، مخصوصا اهمیت ثبت زندگینامه از دیدگاه تاریخ‌نگاران می‌اندازم، اینکه چگونه خاطرات به تاریخ‌نگاران کمک می‌کند تا بتوانند جهانی که پیش از ما بوده است را درک کنند.


پنج دلیل برای اینکه کتاب خاطراتتان را بنویسید

کتاب خاطرات یعنی زندگی‌ات را بدهی دست کسی و بگویی که ببین این اتفاق‌هایی است که بر من گذشته و ممکن است تو هم چیزی از آن یاد بگیری. ثبت صادقانه‌ چیزی که احساس کردی و تجربه کردی. اگر بتوانید کتاب تأثیرگذاری از زندگی‌تان بنویسید، ممکن است کسی بتواند بدون اینکه مجبور باشد همان چیزها را زندگی کند از زندگی شما درس بگیرد.


معجزه روایت خاطرات

خاطرات انسان‌های معمولی تأثیر نامتعارفی در تاریخ دارد. در بستری که دولت‌ها و حکومت‌ها به دنبال ارائه‌ تصویر همگون از جامعه‌اند، و رسانه‌های مختلف با سیاست‌گذاری‌های گوناگون با ولع سیری‌ناپذیری با روایت وقایع آن را از آنِ خود می‌کنند تاریخ‌نگاری خرد، می‌تواند همچون مانعی در برابر جریان مسلط تاریخ‌نگاری عمل کند.