نوشتن در سایه

ساینا مقصودی
1399/08/17

سایه‌نویسی به عمل نوشتن به‌جای دیگری گفته می‌شود. در ادبیات فارسی «کتابت» جایگاهی شبیه سایه‌نویسی داشته است. با این تفاوت که در سایه‌نویسی شما همچون سایه‌ای نام و اعتبارتان را در سایه نگاه می‌دارید.

 

سایه‌نویسی چیست؟

«سایه‌نویسی» که معادل فارسی «GhostWriting» است، جلوه بیشتری در جهان غرب داشته است. متون زیادی برای ریشه‌یابی سایه‌نویسی در جهان شرق در دسترس نیست، اما جلوتر به شیوه‌های مشابه آن پرداخته خواهد شد. بسیاری بر این عقیده‌اند که سایه‌نویسی و سابقه آن در بریتانیا به سنت ثبتِ همه‌چیز بریتانیایی‌ها برمی‌گردد. یکی از این سنت‌ها نوشتن شجره‌نامه‌های عریض و طویل خاندان‌های اشرافی است.

تنها نگاه اجمالی به گزارشی که گاردین در سال۲۰۱۳‌(۱۳۹۳) از آمار زندگینامه‌هایی که در بریتانیا منتشر کرده است نشان می‌دهد که از سال ۲۰۰۱ تا ۲۰۱۳، هر عنوان از کتاب‌های زندگینامه میانگین ۲۲۳‌هزار کپی فروخته است. تنها دو عنوان از این زندگینامه‌ها در این بازه موفق به فروش ۹.۵‌میلیون پوند و ۵.۵‌میلیون پوند شده است. فروش کتاب‌های زندگینامه در ایالات‌متحده نیز از سهم بالایی برخوردار است. وبسایت استتیستیکا سهم این کتاب‌ها از بازار فروش را ۹.۸‌درصد تخمین زده است. کتاب‌های زندگینامه بخش اعظمی از تعداد کتاب‌های پرفروش سال را به خود اختصاص می‌دهند. اما آیا همه شخصیت‌های بزرگ خود به نوشتن زندگینامه‌ها و سخنرانی‌ها و حتی گاهی پست‌های شبکه اجتماعی‌های خودشان مشغول‌اند؟ پاسخ ساده این است که خیر. بسیاری از این متون توسط سایه‌نویسان برایشان نوشته می‌شود. گاهی اوقات نام سایه‌نویس به‌عنوان ویراستار و یا در لیست کسانی که از آنان تشکر می‌شود قید می‌شود، اما فرض بر این است که هیچ نامی از سایه‌نویس در هیچ کجای کتاب نیاید. در مورد سخنرانی، ترانه‌نویسی، پست‌نویسی برای شبکه‌های اجتماعی نیز عموما نامی از سایه‌نویس در جایی قید نمی‌شود.

ممکن است کسی ایده‌ای برای نوشتن اثری داشته باشد، اما زمان یا مهارت‌های کافی برای تبدیل آن به نوشتاری جذاب را نداشته باشد. نویسنده‌هایی که شغل آزاد دارند ممکن است، بتوانند در ازای پرداخت هزینه‌ای که متناسب با حجم و کیفیت کار خواهد بود، ایده‌ شما را تبدیل به نوشتار کنند. اما سایه‌نویسی، انواع متفاوتی دارد و بهتر است بدانید که کدام شیوه از سایه‌نویسی به کار شما می‌آید.

چهار گونه سایه‌نویسی

سایه‌نویسی برای موضوعاتی فراتر از خاطرات سلبریتی‌ها هم کاربرد دارد، بعضا سایه‌نویسان برای مدت طولانی‌ای به استخدام مشتری‌هایشان درمی‌آیند، تا شیوه نگارش آثاری که ممکن است ادامه‌دار باشد، به‌صورت یکسانی ادامه پیدا کند، و رسم‌الخط آن حفظ شود.

۱کتاب‌های ناداستان: هر کتابی که موضوعی غیرداستانی داشته باشد. ممکن است به اقتصاد، فایننس، شیوه‌های چرخاندن رستوران، کشاورزی و... ربط داشته باشد، که به احتمال زیاد سایه‌نویسی متخصص را می‌طلبد.

۲سخنرانی‌ها: بعضی از افراد مشهور ممکن است نویسندگانی داشته باشند که هر کلامی را که در تلویزیون یا در جمع شنونده‌ها می‌گویند، برای آن‌ها نوشته باشد. بعضی‌ها هم ممکن است فردی را به استخدام دربیاورند که برایشان یک متن کوتاه بنویسد تا در مراسمی که قرار است، سخنرانی کوتاهی کند، بگویند. فارغ از دلیل استخدام سایه‌نویس، ممکن است افراد سایه‌نویس‌ها را استخدام کنند تا متونی را برای سخنرانی‌های کوتاه و بلند آن‌ها بنویسد.

۳محتویات شبکه: به‌روزرسانی وبلاگ و پست‌های شبکه اجتماعی هم می‌تواند به سایه‌نویسان معوق شود. مشخصا کسانی که وب‌سایت‌هایی مربوط به بیزنس‌های شیوه‌ زندگی دارند می‌توانند کار انتشار پست‌هایشان را به سایه‌نویسان بسپارند و زمان خودشان را صرف گسترش‌ دادن برند کنند. اینفلوئنسرها ممکن است دیگرانی را استخدام کنند که کپشن پست‌هایشان را بنویسد، البته اگر نویسندگی جز مهارت‌هایشان نباشد. سایه‌نویسان معمولا می‌دانند که تولید چه محتوایی به SEO سایت‌ها کمک می‌کنند، و می‌دانند که باید موضوعات را بسته به موجی که در شبکه‌های اجتماعی به راه افتاده است چگونه رهبری کنند، و در نتیجه به گسترش مخاطبان شما کمک می‌کنند.

۴. پروپوزال کتاب: سایه‌نویسی پروپوزالِ کتاب برای کمک به نویسنده برای بالا بردن فروش کتاب، یکی از معمول‌ترین کارهایی است که سایه‌نویسان انجام می‌دهند. نویسندگان نوپا ممکن است از تجربه و مشاوره سایه‌نویسان برای ارائه محتویات کتاب‌شان به انتشارات‌ معروف و یا محفل‌های مرتبط با چاپ کمک بگیرند. در دنیای انتشارات شما نیاز دارید تا کتاب‌تان را به صورتی ارائه دهید که منحصربه‌فرد به نظر برسد، و بخش‌هایی از کتاب را ارائه دهید که صدای بلندتری از بین دیگر محصولات فرهنگی به خود اختصاص دهد. و این کاری است که یک سایه‌نویس کهنه‌کار به‌خوبی از پس آن برمی‌آید.

تفاوت سایه‌نویسی با مؤلف همکار

سایه‌نویسی و همکاری در تألیف دو فرم متفاوت از نوشتن است. سایه‌نویسی می‌تواند اثر اصلی شما را ارتقا داده، و به درجه بالای ادبی برساند، یا برای شما ساختاری تعبیه کند که پروژه جدیدتان را روی آن بسازید. البته این را هم مدنظر داشته باشید که سایه‌نویسی معمولا با همراهی و راهنمایی مشتری/مؤلف انجام می‌شود. اما زمانی که شما با نویسنده/همکار شروع به کار می‌کنید و همپای یکدیگر کار نوشتن را پیش می‌برید، و برای رسیدن به ایده‌ها با یکدیگر بر سر موضوعات فکر می‌کنید، در‌واقع شما و نویسنده‌ دیگر در حال همکاری برای تألیف کتاب هستید. در نتیجه نویسنده همکارتان، مؤلف همکار شما خواهد بود.

از سیاستمداران بزرگ، تا اشخاص فرهنگی و صنعت‌وران و بسیاری از افراد عادی سایه‌نویسان را به استخدام خودشان درمی‌آورند تا محتویاتی که خودشان زمان یا مهارت کافی را برای به نگارشِ آن‌ها ندارند، به تحریر در بیاید. داستان‌های جالب بسیاری از حواشی سایه‌نویسی برای افراد مشهور منتشر شده است که در این بخش قصد داریم به ابعاد مختلف این شیوه از نوشتن، و حواشی جالب آن بپردازیم و به مرور مطالبی در این زمینه منتشر کنیم.


سایه‌نویسی سایه‌نویس Ghostwriting ساینا مقصودی

دیگر مطالب سایه‌نویسی

پس از کارولین کالووی

سایه‌نویسی می‌تواند شغل پرمخاطره‌ای باشد، همان‌طور که پولانسکی در فیلم «سایه‌نویس» به‌خوبی این را نشان می‌دهد، سایه‌نویسان طی به تحریر درآوردن خاطرات افراد مشهور ممکن است با رازهای تاریکی مواجه شوند. اگرچه قرارداد شما سایه‌نویس شما را از صحبت کردن در رابطه با امتیاز مؤلفین کتاب منع می‌کند، اما کسی نمی‌تواند حق اظهار نظر افراد در رابطه با یکدیگر را باطل کند. این بخش از وبلاگ کتاب وب‌سایت گاردین به این موضوع می‌پردازد.


یازده سپتامبر به روایت شاهد عینی

با نزدیک شدن بیستمین سالگرد یازده سپتامبر، من یاد مقاله‌ی «شاهد تاریخی» نوشته جان کری افتادم، نوشته‌ای که تمرکزش بر روایت‌های تاریخی از دوران باستان تا قرن بیستم بود. نکته‌ی این مقاله برای من تاکید بر «شاهد عینی» بود. در واقع تمام روایت‌های نام‌برده در این مقاله از نگاه یک شاهد عینی بازتعریف شده بودند.


بندبازی روی خاطرات

نوشتن کتاب خاطرات زندگی‌تان، یعنی بازگویی و دوباره‌زیستن تجربه‌های تلخ و گاهی گزنده‌ای که شما را ساخته است. جما کرِی، نویسنده‌ی کتاب «فروپاشی ما اهمیتی نداشت» در این مقاله از تجربه‌اش در رابطه با نوشتن خاطرات بسیار حساس ترومایی که در کودکی تجربه کرده است می‌گوید. بسیاری معتقدند که یکی از راه‌های کنار آمدن با ترومایی که فرد در کودکی تجربه می‌کند، سخن گفتن در رابطه با آن، نوشتن و یا خلق در راستای رها شدن از عوارض پس از تجربه‌ی تروماست. جما این راه‌حل را تا انتها رفت. او کتاب زندگی‌نامه‌ی خود را با محوریت اتفاقی که درک او را از هستی در کودکی تغییر داد نوشت. اگرچه این کار جسارت و شهامت بسیاری می‌خواهد اما نویسنده‌ی این زندگی‌نامه در این مقاله از دشواری‌های صحبت کردن به‌صورت عمومی در رابطه با آزار جنسی می‌گوید.


کتاب خاطرات شاهزاده هری

شاهزاده هری (شاهزاده‌ی بریتانیا) هفته‌ی گذشته اعلام کرده است که می‌خواهد کتاب خاطرات خود را تولید و منتشر کند. اما این روزها که نویسنده‌های بیشتری به سایه‌نویسی روی می‌آورند، چه کسی ممکن است اعتبار این کتاب پرفروش را از آن خود کند؟


«زنجیره‌ای»، کتابی از دیوید گوردون

دیوید گوردون چند سال پیش کتابی با عنوان «زنجیره‌ای» نوشت، این کتاب با اقبال زیادی روبرو شد. کتاب زنجیره‌ای در واقع داستانی در ژانر وحشت است که در نیویورک می‌گذرد، و داستان سایه‌نویسی را که می‌خواهد کتاب زندگی یک قاتل زنجیره‌ای را بنویسد، روایت می‌کند. گوردون این کتاب را در آمریکا نوشت، اما کشوری که کتاب در آن تبدیل به یکی از پرفروش‌ترین کتاب‌های سال شد، آمریکا نه، بلکه ژاپن بود.


اشباح در ماشین‌

از همان زمان که به‌عنوان مردی جوان شروع به خواندن خاطرات چارلز دوگل کردم، نسبت به داستان‌هایی که سایه‌نویسی شده‌اند، احساس شیفتگی دارم. اگرچه این‌که نویسنده‌ی مشهور آندره مالرو در نوشتن این خاطرات با دوگل همکاری کرده ثابت نشده، اما من تصمیم گرفتم شایعات در رابطه با این همکاری را باور کنم، چرا‌ که این کتاب هم مثل برق‌گرفتگی روی خواننده تأثیر می‌گذارد و هم بسیار سرگرم‌کننده است، و دوگل به نظر هیچ‌کدام از این دو ویژگی را دارا نیست. با به تصویر کشیدن زندگیِ دوگل به‌عنوان شوالیه‌ای در ادبیات فرانسه، انگار که کتاب به شما می‌گوید: «من حواسم به دنیرو هست، شما برید دنبال کامارو».(جمله‌ی طنزآلود)


لباب‌الالباب

تذکره‌نویسی در ادبیات فارسی قدمت بسیاری دارد. نمونه‌های بسیار قدیمی‌ای از تذکره‌ها هستند که نابود شده‌اند و به دست ما نرسیده‌اند. اما لبا‌ب‌الالباب، نمونه‌ای بسیار قدیمی و درخشان از گردآوری مدخل‌هایی بر زندگی‌نامه‌های شعرا و یا به عبارتی سخنوران تا قرن هفتم هجری است. لباب‌الالباب، قدیمی‌ترین نسخه زندگی‌نامه‌نویسی شعرا در زبان فارسی است که زنده مانده و در دسترس است.