سایه‌نویسی در ادبیات نوجوانان

نویسنده: دنیل گروس
1399/12/06

علاوه بر سری کتاب‌های نانسی درو (Nancy Drew) تقریبا تمام کتاب‌های ژانر وحشت نوجوانان توسط سایه‌نویسان نوشته شده است. البته علت این امر مدل کسب و کار موفقی است که امکان گسترش حوزه‌ کاری را به سایه‌نویسی داده است.

 

در صفحات آغازین آخرین کتاب از مجموعه پسرهای هاردی، از ویرانه‌های شهر ساحلی BayPort دود سیاهی بلند می‌شود. ساکنان شهر با لباس‌های پاره و دودآلود از کنار داروخانه مرکزی و رستوران شهر رد می‌شوند. خرده‌های شیشه تمام پیاده‌رو‌ها را پر کرده است. جو هاردی یکی از شخصیت‌های اصلی داستان که عموما رازهای داستان را برملا می‌کند، می‌گوید «غیرواقعی»، و حق هم با اوست. جو و برادرش فرانک در صحنه‌ فیلم‌برداری هستند، و افرادی که از وسط صحنه عبور می‌کنند، بازیگرانی هستند در لباس زامبی‌ها. اما طبق روال همیشگی کتاب‌های پسرهای هاردی، یک چیزی سرجایش نیست. این‌بار، اتفاقاتی روی صحنه رخ می‌دهد که نزدیک است چند بازیگر را به کشتن دهد، و پسرهای هاردی خود را در میانه یک داستان رازآلود دیگر می‌بینند، که باید آن ‌را حل کنند. 

از اولین باری که خواننده‌ها با سری داستانی پسرهای هاردی و نمونه‌های دیگری از قهرمان‌های نوجوان کارآگاه مواجه شدند، 85 سال می‌گذرد. کتاب‌های نانسی درو از همان مجموعه هنوز هم با داستان‌های جدیدی منتشر می‌شود. تمام این رمان‌ها ذیل دو اسم مستعار منتشر می‌شوند: فرانکلین. دبلیو. دیکسون و کارولین کین. البته چیزهایی هم در داستان‌ها عوض شده‌اند. مثل این‌که شخصیت‌ها با دستگاه Mp3 موزیک گوش می‌دهند و ارجاعاتی به فیلم‌های عملی-تخیلی جدیدتر هم داده می‌شود، اما همچنان داستان‌های پسرهای هاردی بین روایت اول شخص دو برادر فرانک و جو در رفت‌وآمد است. در نهایت مدرن‌ترین دست‌آورد این کتاب‌ها شاید همین باشد که هنوز هم ادامه ‌دارند. 

راز ادامه‌دار بودن سری کتاب‌های نانسی درو و پسرهای هاردی بسیار ساده است. آفرینندگان این داستان‌ها راهی پیدا کردند که در عین ‌حال  که کیفیت خلاقه اثر را در حد استانداردی نگاه می‌دارند، با کمترین هزینه خروجی حداکثری داشته باشند. راه حل این بود که با تبدیل کردن نویسنده‌ها به نویسندگان پروژه‌ای گمنام میلیون‌ها دلار پول درآورند، مدل کسب‌وکاری که در دوره‌ اینترنت تبدیل به مدل اصلی کسب‌و‌کار شده است. 

اگر به نظر شما نویسندگی حرفه‌ای همراه با «تنهایی» می‌آید، باید با سایه‌نویسی کتاب‌های نوجوانان آشنا شوید. کریستوفر لمپتون، سایه‌نویسی که ۱۱ عدد از کتاب‌های پسرهای هاردی را در دهه ۸۰ میلادی سایه‌نویسی کرده است، این‌طور می‌گوید: «معمولا تنها با یک نفر در تماس هستید؛ ویراستار». کریستوفر حتی کتاب‌ها را به ناشر هم تحویل نمی‌داد، بلکه برای یک موسسه بسته‌بندی کتاب به نام «مگابوکز» می‌فرستاد. بعد از این‌که لمپتون دست‌نوشته داستان را می‌فرستاد، کتاب‌ به همراه نکات و توضیحاتی که با رنگ‌های مختلفی مشخص شده بود برای او پس فرستاده می‌شد. او می‌گوید: «آدم‌های دیگری بودند که کتاب من را خوانده بودند و روی دست‌نوشته‌ها نکاتی را یادداشت کرده بودند، آن‌ها شبیه شبح‌ها بودند.»

موسسات بسته‌بندی کتاب در واقع بنگاه‌های برون‌سپاری کار هستند، نه مانند کاری که کارخانه‌ها با چین می‌کنند. این موسسات کارهایی از قبیل پیش ‌بردن خط داستانی، استخدام نویسنده، ویراستاری دست‌نوشته‌های ابتدایی کتاب‌های سریالی و غیره را انجام می‌دهند. سپس نسخه آماده کتاب را به دست ناشر می‌رسانند، ناشر دستی به سر و روی داستان می‌کشد و آن ‌را آماده انتشار می‌کند. ان گرینبرگ، کارمند انتشارات سایمون اند شوستر (بین سال‌های ۱۹۸۶ تا ۲۰۰۲) در مورد موسسات بسته‌بندی این‌طور می‌گوید: «قرارداد بستن با موسسات بسته‌بندی مانند استخدام کسی است بدون این‌که در لیست حقوق شرکت قرار بگیرد.» 

گرینبرگ هزارها نسخه درو را، پس از این‌که از موسسه بسته‌بندی به انتشارات رسیده‌اند، ویراستاری کرده است. او بیشتر از هر کس دیگری روی کتاب‌ها این مجموعه کار کرده است، چیزی حدود ۳۰۰ جلد، گرینبرگ می‌گوید: «بالاخره باید غذای این ماشین را فراهم کرد.»

آلیس لئونهارت، یکی دیگر از سایه‌نویسان مجموعه نانسی درو می‌گوید حتی فردی که واسط بین موسسه بسته‌بندی و انتشارات بوده است را هم هرگز ملاقات نکرده است «حتی نمی‌دانستم کجا هستند.»

صنعت نشر کتاب کودک و نوجوان به صورت حیرت‌آوری کم تغییر کرده است. در ۱۹۵۰ یک نویسنده پرکار به نام ادوارد استریتمیر(Stratemeyer) شبکه‌ای از نویسندگان و ویراستارهایی را که به صورت آزاد کار می‌کردند گرد هم‌ آورد. اگرچه از چنین شبکه‌ای انتظار می‌رود که در راستای منافع نویسندگان کار کند، همان‌طور که مثلا اتحادیه کارگران از حقوق کارگران دفاع می‌کند، اما هدف سندیکای استریتمیر این بود که حجم بسیار زیادی کتاب با نازل‌ترین قیمت تولید و روانه بازار شود. گرینبرگ در مورد استریتمیر می‌گوید: «ادوارد نابعه بود، مثل ماشین ایده بود.»

سندیکای استریتمیر کمک کرد تا ایده‌ سودآور بودن کار کردن موسسات بسته‌بندی با نویسندگان آزاد (دست‌کم برای مدیران و بالادستی‌ها)، کاملا جا بیفتد. نویسنده‌ها در ازای بهای ثابتی باید از اسم‌شان می‌گذشتند. سندیکا چند ده سری از کتاب‌ها را روانه بازار کرد چرا که انتظار داشت تعداد کمی از کتاب‌ها با موفقیت اقتصادی روبرو شود. سری کتاب‌های پسرهای هاردی و نانسی درو هم از همین مجموعه بودند. استریتمیر در سال ۱۹۳۰ در نیوجرسی مرد، البته آن ‌زمان دیگر شهرت چندانی به عنوان نویسنده نداشت، بلکه به عنوان یک سرمایه‌دار شناخته شده بود.

در یادداشت بعدی این ستون، بیشتر در مورد ارتباط بین موسسات بسته‌بندی و سایه‌نویس‌ها خواهیم گفت. 

 

* متنی که خواندید ترجمه‌ای از مقاله‌ای است با عنوان The Mystery of the Hardy Boys and the Invisible Authors منتشر شده در مجله آتلانتیک در سال ۲۰۱۵.

 

کتاب‌های نانسی درو ادبیات نوجوانان

دیگر مطالب سایه‌نویسی

معجزه روایت خاطرات

خاطرات انسان‌های معمولی تأثیر نامتعارفی در تاریخ دارد. در بستری که دولت‌ها و حکومت‌ها به دنبال ارائه‌ تصویر همگون از جامعه‌اند، و رسانه‌های مختلف با سیاست‌گذاری‌های گوناگون با ولع سیری‌ناپذیری با روایت وقایع آن را از آنِ خود می‌کنند تاریخ‌نگاری خرد، می‌تواند همچون مانعی در برابر جریان مسلط تاریخ‌نگاری عمل کند.


سایه‌نویسان، حیات پس از مرگ به نویسندگان هدیه می‌دهند

 بسیاری ادامه‌دار شدن انتشار تولیدات نویسندگان پس از مرگشان را چیزی ترسناک می‌دادند. اما ادامه‌دار شدن انتشار مجموعه کتاب‌ها توسط ناشران کار بسیار معمولی است. مؤلفان اکثر این مجموعه‌ها پس از مرگ نویسندگان هم سایه‌نویسان هستند. چراکه بسیاری از مجموعه‌ها تبدیل به بِرندهای موفقی برای ناشران شده‌اند و حالا حتی با از دست رفتن نویسنده‌ها هم باید ادامه پیدا کنند.


سندیکایی برای سایه‌نویسان

امروز یک می، روز جهانی کارگران است. معنای کلمه کارگر تحولات بسیاری در طول تاریخ داشته است. روز جهانی کارگر با معنای هم‌بستگی و تلاقی راه‌های بسیاری از آدم‌ها که دغدغه‌های معیشتی و سیاسی مشابه دارند گره خورده است. مفهومی که در دهه‌ اخیر بسیاری از کنش‌گران را به خود مشغول داشته، پدیده‌ای‌ است با نام کارگران یقه‌آبی قراردادی. (precarious workers) کارگرانی که در ازای مهارت ذهنی و به‌صورت پروژه‌ای مزد می‌گیرند. سایه‌نویسی در اکثر نقاط جهان، بخشی از این مفهوم است.


سایه‌نویسان و حق مالکیت معنوی

23 آوریل مصادف با سوم اردیبهشت ماه، روز جهانی کتاب و حق مالکیت معنوی است. این روز توسط یونسکو (سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی سازمان ملل متحد) نام‌گذاری شده است. در متن پیش‌رو به پیشینه‌ تاریخی این روز و اهمیت آن خواهیم پرداخت. ضمن این‌که نیم‌نگاهی به معنای فلسفه‌ حق مالکیت معنوی و اهمیت آن برای سایه‌نویسان خواهیم داشت.


راهنمای نوشتن زندگیِ قاتلان زنجیره‌ای!

دکتر آیشا اختر، یکی از نویسندگانی است که پا در دالانی ناشناخته با قاتلی زنجیره‌ای گذاشت تا بتواند برای بخشی از کتابش از مصاحبه با یکی از قاتل‌های زنجیره‌ای شناخته‌شده آمریکایی-کانادایی استفاده کند. متن پیش‌رو ترجمه‌ بخشی از تجربه این نویسنده در ساعات طولانی مصاحبه با کیت جسپرسن (Keith Hunter Jesperson) است.


از سایه‌نویسان بشنوید

«وکیل مدافع شیطان» شاید شناخته‌شده‌ترین اثر اندرو نیدرمن، تحت اسم خودش باشد که آن‌هم ممکن است به‌واسطه فیلمی که از روی این کتاب در سال ۱۹۹۷ ساخته شد، به شهرت رسیده باشد. فیلمی به کارگردانی تیلور هکفورد، و با بازی بازیگران مشهوری چون چارلیز استرون، آل‌ پاچینو و کیانو ریوز. نیدرمن به مدت بیست‌وشش سال سایه‌نویس مجموعه کتاب‌های ویرجینیا اندروز بود. تحت نظر نیدرمن کتاب‌های اندروز به ۹۵ کشور دنیا راه پیدا کرد و ژانر نویسندگی گوتیک اندروز در ادبیات جای خودش را پیدا کرد.


سایه‌نویسی در سایه مرگ

سایه‌نویسی یا نوشتن در سایه، برحسبِ نوع کار و بنا بر انگیزه‌ سایه‌نویس و مؤلف اصلی یا سفارش‌دهنده، انواع مختلفی دارد. نوعی از سایه‌نویسی وجود دارد که به‌ندرت درباره‌اش حرفی به میان می‌آید و آن همکاری سایه‌نویس یا مؤلف اصلی است که برخلافِ اغلب نمونه‌های دیگر بدون اختیار و اراده مؤلف یا نویسنده اصلی انجام می‌گیرد و دلیل آن چیزی نیست جز مرگِ نویسنده و حفظ میراث او به دستِ سایه‌نویسان و ویراستاران، که گاه به دلیل مخیر بودن بین چاپ یا از بین بردن آثار، و صرف زمان برای جمع‌آوری و سرهم کردنِ قطعات پراکنده دست‌نوشته‌ها و نوعی دست بُردن در اثر، جایگاهی فراتر از یک ویراستار یا ناشر پیدا می‌کنند و عملا به همکار نویسنده یا سایه‌نویس تبدیل می‌شوند.