سالروز نخست‌وزیری ایندیرا گاندی

1399/10/26

دنیای اقتصاد: سال ۱۹۶۶ در چنین روزی ایندیرا گاندی بعد از مرگ لعل بهادر شاستری نخست‌وزیر هند به‌عنوان نخستین نخست‌وزیر زن هند انتخاب شد. ایندیرا دختر رهبر استقلال و نخست‌وزیر پیشین هند؛ جواهر لعل نهرو و همسر فیروز گاندی از پارسیان زرتشتی هند و فعالان سیاسی این کشور بود. او به‌‌رغم ارتباط نزدیک خانوادگی با ماهاتما گاندی و خانواده‌اش هیچ نسبت خویشاوندی با آنان نداشت؛ طرحی با پیامدهای منفی برای کنترل‌جمعیت هند از راه کاهش میزان باروری، یکی از جنجالی‌ترین فعالیت‌های ایندیرا گاندی بود.

 

ایندیرا گاندی به‌عنوان سیاستمداری مشهور و متعهد در مشرق‌زمین شناخته می‌شود که نقش برجسته‌ای را در حفظ و گسترش صلح، حمایت از نهضت‌های استقلال‌طلبانه و رفع چالش‌ها و اختلافات سیاسی در کشورش داشت. ترور گاندی به‌عنوان قتل و خشونتی سیاسی، آثار و پیامدهای جبران‌ناپذیری را در هندوستان سبب شد.

ایندیرا گاندی بانوی پرآوازه مشرق‌زمین در ۱۹۱۷ میلادی در شهر الله‌آباد هندوستان دیده به جهان گشود. او درباره کودکی خود می‌گوید: در ماه مارس ۱۹۲۶ همراه والدینم به ژنو رفتم و در آنجا وارد مدرسه بین‌الملل شدم. این نخستین تماس من با اروپا بود.

ایندیرا گاندی علاوه بر آنکه مبارزی ملی بود، چهره‌ای بین‌المللی نیز محسوب می‌شد. رویکردی که او در حمایت از جریان‌های استقلال‌طلبانه داشت از وی چهره‌ای یگانه و بی‌مانند در مشرق‌زمین ساخت. گاندی در دانشگاه آکسفورد انگلیس تحصیل می‌کرد و در زمان حضور خود در آن کشور شخصیتی مبارز داشت و از مبارزان جنگ‌های داخلی اسپانیا نیز بود. در فوریه ۱۹۵۹ میلادی پس از یک زندگی پرفراز و نشیب سیاسی در اجلاسیه کنگره در تاگپور به ریاست کنگره ملی هند برگزیده شد و پس از رای‌گیری در پارلمان و انتخاب‌شدن به‌عنوان رهبر پارلمانی اکثریت در ۱۹۶۶‌میلادی به‌عنوان نخست‌وزیر در کاخ‌ریاست جمهوری سوگند یاد کرد. دومین دوره رهبری ایندیرا در ۱۹۷۱ میلادی پس از یک دوره کشمکش در حزب کنگره شروع شد.

Untitled-1

روشن است که تجربیات دوران گذشته، دشواری‌ها و تلخکامی‌های نزدیک به سه سال حکومت مخالفان که با بدخواهی‌ها و کینه‌توزی‌های شخصی نسبت به او همراه بود، موجب می‌شد که گاندی این‌بار با احتیاطی بیشتر و همکارانی مناسب‌تر به کار بپردازد. در سیاست داخلی ریشه‌کن ساختن فقر و به‌وجود آوردن اقتصاد خودکفا و مترقی هدف اصلی حکومت گاندی بود که با تجدید نظر اساسی در ششمین برنامه پنج ساله هند و با طرح برنامه ۲۰ ماده‌ای که به‌خصوص به رفاه طبقات کم‌درآمد و روستاییان توجه داشت به‌وقوع پیوست. برگزاری موفقیت‌آمیز بازی‌های المپیک آسیایی در ۱۹۸۲ میلادی در دهلی‌نو در میان تبلیغات بدبینانه خارجی یک پیروزی درخشان بود که در عین حال نشانی از استواری وضع داخلی و قدرت تکنولوژیک هند را به نمایش می‌گذاشت. در سیاست خارجی هم حکومت ایندیرا گاندی، سیاستی متعهدانه بر حفظ صلح و گسترش روابط دوستانه را در پیش گرفته بود و کوشش برای حل اختلافات با چین و به‌خصوص تلاش برای حصول تفاهم و عقد یک پیمان همکاری و عدم‌تعرض با پاکستان نمونه‌هایی از این سیاست صلح‌جویانه و خردمندانه به‌شمار می‌رفت که نتایج مثبتی هم به‌بار آورد.

گاندی دوبار به ایران سفر کرد. بار نخست در ۱۳۳۹‌خورشیدی با منصب ریاست حزب کنگره و همراه پدرش جواهر لعل‌نهرو به ایران آمد و سفر دومش در بهار ۱۳۵۳ خورشیدی با عنوان نخست‌وزیر هند انجام گرفت. وی از نظر اجتماعی و سیاسی نظرهای انقلابی و مترقیانه‌ای داشت و همواره نسبت به ایران با دیده دوستی می‌نگریست. او ایمان و عقیده راسخی داشت که سیاست در خدمت منافع زندگی تمامی انسان‌های روی زمین قرار دارد زیرا هیچ‌گونه سعادتی بر روی زمین بالاتر از آسایش و رفاه ملت‌ها نبوده و بالاتر از این سه اصل اساسی و مرتبط با یکدیگر یعنی انسان، انسانیت و رعایت منافع بشریت وجود ندارد.

سرانجام ایندیرا گاندی را در ۳۱ اکتبر ۱۹۸۴‌میلادی، پس از سال‌ها فعالیت مستمر در زمینه‌های مختلف سیاسی، اجتماعی و... به دست یکی از محافظانش که آیین سیک داشت ترور شد. در جوامع امروزی به‌ویژه در حوزه سیاسی درون یک کشور و در سطوح بین‌المللی گاه به خشونت و تندروی آمیخته است. تنش‌ها و شورش‌های سیاسی علیه حکومت‌ها، خشونت حکومت‌ها علیه مخالفان، ‌قتل‌ها و خرابکاری‌ها، ‌ترور‌های سیاسی و... هنوز هم سطور مختلف خشونت سیاسی را رقم می‌زنند. اقدام به قتل سیاسی که به‌طور عمومی با ترور شخصیت‌های سیاسی، اقتصادی، مذهبی، هواپیماربایی و... همراه است، یکی از ابزارها و روش‌های تحت‌تاثیر قرار‌دادن قدرت سیاسی و بازیگران دخیل در آن به‌شمار می‌رود.

p22

 

  دنیای اقتصاد


دیگر مطالب بازنشر

150 سالگی کمون پاریس

این روزها صدوپنجاهمین سال کمون پاریس را جشن می‌گیریم که عمرش دقیقا دو ماه و 10 روز بود (از 18 مارس تا 28 می ‌1871). مردم پاریس بعد از شکست ننگین فرانسه در نبرد با آلمان، وقتی ارتش آلمان به دروازه‌های پاریس رسید، زمام امور را به دست گرفتند و به سرعت خارج از مختصات دولت موجود دست به سازماندهی زدند. به محض اینکه نیروهای دولت فرانسه کمون پاریس را در هم کوبیدند (و بسیاری از کمونارها را در آن به اصطلاح «هفته خونین» قتل‌عام کردند)، دولت تحقیقی در باب دلایل شورش ترتیب داد: «نتیجه تحقیق این بود که دلیل اصلی قیام فقدان ایمان به خدا است و این معضل باید به سرعت برطرف شود. گفتند که باید اخلاق را احیا کرد و بخش مهم این کار اخراج 4500 کمونار به کالدونیای جدید بود. می‌خواستند با یک تیر، دو نشان بزنند: دولت امید داشت کمونارها مردم بومی کاناک را در آن جزیره متمدن کنند و در ضمن مواجهه کمونارها با طبیعت موجب شود که به راه راست بازگردند».


قتل‎‌های زنجیره‌ای به روایت هاشمی

تازه‌ترین خاطرات روزنوشت سال 1377 آیت‌الله هاشمی‌رفسنجانی با عنوان «در جست‌وجوی مصلحت» پنجشنبه این هفته، در مراسمی در خانه‌موزه هاشمی رونمایی می‌شود؛ مجلدی که با دستگیری غلامحسین کرباسچی در ابتدای سال آغاز شده و با کتک‌زدن وزیر ارشاد، استیضاح وزیر کشور و قتل‌های زنجیره تداوم می‌یابد. عماد هاشمی، مدیرعامل دفتر نشر معارف انقلاب، درباره این کتاب می‌گوید: «این کتاب حاوی روایتی متفاوت و بعضا بازگونشده از پشت پرده برخی از اتفاقات مهم کشور در سال 1377 است که از جمله آنها به قتل‌های زنجیره‌ای، دادگاه آقای کرباسچی، برکناری وزیر کشور، حصر آیت‌الله منتظری، حمله به وزیر ارشاد و وزیر کشور در مراسم تشییع شهدا و تلاش‌های پیدا و پنهان برای مذاکره با آمریکا و رویدادهای دیگر می‌توان اشاره کرد». عماد هاشمی با بیان اینکه آیت‌الله هاشمی‌رفسنجانی از ابتدای سال 1360 تا یک روز پیش از رحلت، خاطرات روزانه خود را ثبت کرده است، گفت: «پیش از این خاطرات 17 سال منتشر شده بود و امسال هجدهمین جلد از این خاطرات منتشر می‌شود و 18 جلد باقی‌مانده نیز در آینده به‌تدریج منتشر خواهد شد».


سعدی به روایت جمال‌زاده

«سعدی ما در اکناف جهان چنان شهرتی دارد که دیگر احتیاجی به معرفی او نداریم.»


گمانه‌زنی درباره یک حذف

می‌بایست یک صندلی خیالی، به قدمت حدود نیم‌قرن را به سودابه فضایلی اختصاص داد؛ صندلی‌ای که هیچ‌وقت نداشت، صندلی‌ای از آنِ یک نویسنده متون ادبی.


گورسپاری رسمی

«قبل از هر چیز باید بگویم که من نه قصد دارم و نه صلاحیتش را که درباره ارزش ادبی آثار هدایت حرف بزنم... لیکن از آن‌رو درباره هدایت سخن می‌گویم که او صرفا یک نویسنده نیست، بلکه به‌نحوی سایه سنگین شبح و یا بهتر بگویم اشباحش هنوز بر دوش ما و بر دوش فرهنگ ما است».


تراژدی اجتناب‌ناپذیر

اوایل دهه ۱۹۷۰ دوره‌ای استثنایی در زندگی و زیست کیسینجر و کشور بود. پس از بازگشایی روابط با چین، توافق برای گفت‌وگوی محدودسازی جنگ‌افزار راهبردی (سالت) با اتحاد جماهیر شوروی، و در نهایت خاتمه درگیری آمریکا در جنگ ویتنام که به زودی با دیپلماسی رفت و برگشت احتمالا موفقیت‌آمیز او در خاورمیانه همراه شد، محبوبیت کیسینجر به اوجی باورنکردنی رسید؛ به سطحی که نظرسنجی‌ها هرگز پیش از این ندیده بودند. غرور در دورافتاده‌ترین و بعیدترین گوشه‌های افکار عمومی فوران کرد.


کودتای سوم اسفند

شایسته نیست تاریخ را تحقیر کنیم و آن را صرفاً به حادثه‌ای که در گذشته رخ داده ساده سازیم؛ نگارش این یادداشت به بهانه صدمین سال کودتای سوم اسفند ۱۲۹۹ نیز تهیه لیست بلندی از مزایا و مضرات رضاشاه برای ملت ایران نیست؛ بلکه درنگی است بر این کودتا و یافتن پاسخی به این پرسش که ژنرال آیرونساید فرمانده انگلیسی به کدام بهانه بیرق کودتا را به جای افسر ژاندارم آموزش‌دیده مدرسه سوئدی، به یک افسر قزاق مکتب‌ندیده روسی سپرد؟ سفیر آلمان به احمدشاه قاجار تعهد داده بود که اگر شاه از تهران به قم رفته و به دولت در تبعید به پیوندد دولت آلمان با کمک ژاندارم‌های ایرانی و سوئدی ریشه نفوذ و منافع انگستان بویژه امتیاز نفت را قطع خواهد کرد.